Januari 2021

Loop je een stukje verder met me op langs de plekken van schilderende vrouwelijke kunstenaars in de 20ste eeuw?
We staan aan het begin van een serie over vrouwen die iconen zijn van beeldend kunstenares Lita Cabellut. Bij hen allemaal zien we een moeitevolle jeugd, maar ook veel doorzettingsvermogen. Zoals we ook gezien hebben bij Lita zelf.

Voor de volgende kunstenares verlaten we dan Europa en koersen aan op Mexico.
En zoals ik al aankondigde, vandaag kijken we naar
het leven en het werk van Frida Kahlo.

Zelfportret Frida Kahlo

Frida is geboren in 1907, drie jaar voor de Mexicaanse Revolutie. Deze breekt los in 1910 als reactie op de jarenlange dictatuur van president Porfirio Diaz. Er volgen tien jaren van bloedvergieten en die hebben zo’n enorme impact op haar leven, dat Frida het beginjaar van die Revolutie kiest als haar geboortejaar en zichzelf ‘dochter van de Revolutie’ noemt.
Zij is de dochter van een Duitse vader en een half Mexicaanse moeder.

Als ze zes jaar is krijgt ze polio; daar houdt ze een dun rechterbeen aan over en vanaf dan loopt ze een beetje kreupel.
Ze probeert het zoveel mogelijk te verbergen met broeken en lange rokken, maar toch … kinderen roepen haar na: Frida Hinkebeen!
Maar Frida laat zich er niet onder krijgen en is vastbesloten om iets van haar leven te maken. Ze wil later arts worden en op die manier zelf mee kunnen werken aan de genezing van anderen.
Tijdens haar studiejaren heeft ze veel vrienden. Omdat ze artistiek heel begaafd is, schildert ze in haar vrije tijd portretten van haar studiegenoten.
Een kennis van haar vader, die daar oog voor heeft, brengt haar met een serie lessen de extra kneepjes van het vak bij.
Maar ooit haar brood verdienen als kunstenaar? Dat komt niet bij haar op!

In 1925 is ze met de bus op weg naar school, en dan gebeurt er een ernstig ongeluk. Een tram rijdt in op de bus, met dodelijke slachtoffers en zwaargewonden als gevolg. Ook Frida is onder de zwaar gewonden; een ijzeren staaf is haar lichaam binnengedrongen en ze heeft verschillende breuken. Met een stijf aangemeten korset wordt ze jarenlang bedlegerig. Haar moeder komt op het goede idee om een spiegel boven haar bed te hangen, dan kan ze tenminste zichzelf zien en na tekenen.

Als je tekenmateriaal hebt, een spiegel en niet te vergeten een flinke portie doorzettingsvermogen, is er best nog wel iets mogelijk voor iemand die creatief is.
Op bed maakt ze zelfportretten, de een na de ander …… maanden lang.
Want pas na een jaar komt de dokter erachter dat er ook nog een breuk zit in haar wervelkolom. Hij kon er natuurlijk ook niks aan doen, want röntgenapparaten werden toen nog maar net zo’n beetje uitgevonden.
Na nog een tweede jaar komt het weer een beetje goed, maar ze blijft aangewezen op de rolstoel en is afhankelijk van pijnstillers om de pijn te kunnen verdragen.

Mexico – Diego Rivera (1886)
Even een klein zijstapje.
Rivera is ook beeldend kunstenaar; hij is al heel jong opgeleid, vanaf zijn tiende jaar, aan de San Carlos Academie in Mexico-Stad. Ook hij is dus Mexicaan, maar een stuk ouder dan Frida.
De eerste decennia van de 20ste eeuw brengt hij door in het toonaangevende werelddeel van de schilderkunst, Europa.
Zijn voorkeur hebben de Mexicaanse en Azteekse traditionele verhalende kunst.
Maar er is ook een nieuwe interessante stijl in Europa, het kubisme. Hij onderzoekt het, met onder andere Picasso, en hij maakt het zich eigen.
Daarnaast bezoekt hij oude Italiaanse steden en daar leert hij de techniek van fresco’s schilderen op de muren.

Maar dan gebeurt er op politiek gebied veel ingrijpends in Europa en ook zeer heftig in Mexico. Het communisme en het Marxisme komen op, met bloedige revoluties … Diego wordt aanhanger van het Marxisme.
Als hij terug komt in Mexico krijgt hij werk via een werkverschaffingsproject van de overheid: hij kan aan de slag met muurschilderingen. Die zijn door de overheid bedoeld om de bevolking te ontwikkelen. En fresco’s schilderen is precies de specialiteit van Diego. Zijn fresco’s zijn steeds vaker te zien op muren van openbare gebouwen;
hij raakt alom bekend. Niet in het minst door de zeven prestigieuze opdrachten die hij vanaf de jaren ’30 krijgt van de overheid.

Inmiddels is Frida na minstens dertig operaties, met een enorme wilskracht, doorzettingsvermogen en levenslust weer zover op de been gekomen dat ze een bijna normaal leven kan leiden. Ze heeft de fresco’s van Diego gezien, maar ze kent hem tot die tijd nog niet persoonlijk.
Op een feestje van linksgezinde intellectuelen en kunstenaars, maakt ze kennis met hem en daar blijft het niet bij. Diego ziet het enorme talent van Frida en Frida op haar beurt is onder de indruk van de fresco’s van Diego.
De vriendschap wordt intenser en in 1929 trouwen ze.

Diego en Frida 1932 (wikipedia)

Helaas, een sprookjeshuwelijk wordt het niet. Diego is al meerdere keren getrouwd geweest en allebei hebben ze buitenechtelijke affaires. Frida krijgt tussendoor nog een relatie met Trotsky. Twee keer komt het tot een scheiding met Diego, maar beide keren komen ze na verloop van jaren weer terug bij elkaar.

Ook lichamelijk gaat het niet goed met Frida. In 1950 ligt ze voor een lange tijd in het ziekenhuis. Maar ze heeft nu een speciale schildersezel ter beschikking die aan haar bed is vastgemaakt en daar maakt ze een hele serie zelfportretten. Die worden wereldberoemd.

Na dat ziekenhuisverblijf gaat haar gezondheid steeds verder achteruit. Lopen kan ze bijna niet meer; haar rechteronderbeen wordt geamputeerd en daarbovenop komt ook nog een longontsteking. In 1954, kort na haar 47ste verjaardag, sterft ze in het ‘Blauwe Huis’, het huis van haar ouders in Coyoacán, waar ze geboren is; waarin ze getrouwd is. Het huis ook wat Diego voor haar ouders heeft afbetaald, omdat zij geen geld meer over hadden na alle medische behandelingen voor Frida.; het huis waar ze met tussenpozen tot het eind van haar leven met Diego woonde en werkte.

Diego sterft drie jaar later en laat in zijn  testament het Blauwe Huis na aan het Mexicaanse volk als museum ter nagedachtenis aan Frida Kahlo.

Frida Kahlo – haar werk
Surrealistisch wordt haar werk vaak genoemd.
Frida kwam met het surrealisme in aanraking bij een expositie van haar schilderijen in Parijs. De grondlegger van het surrealisme, de schrijver André Breton, meende in haar werk surrealistische motieven te zien. Hij probeerde haar te bewegen om zich bij de surrealisten aan te sluiten.
Maar daar voelde Frida zich absoluut niet thuis. Haar werk kwam voort uit haar eigen belevingen, en die hadden niets te maken met de theorieën uit de psychoanalyse van Sigmund Freud.
Wat voor surrealisme werd aangezien, waren gewoon de Mexicaanse symbolen waarmee ze haar belevingswereld kon uitdrukken.

Frida – zelfportret, gekapt naar de traditioneel Mexicaanse traditie waar ze trots op is;
haar gezicht lijkt wel een icoon, centraal in de voorstelling met die strakke uitdrukking. Het verwijst naar haar voortdurende pijnen, maar eveneens naar haar veerkracht;

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is IMG_20210119_1117051982-150x150.jpg

De extreme vormen, zoals van deze bladeren zijn kenmerkend voor de inheems Mexicaanse kunst. Het gele blad lijkt een aureool om haar gezicht. De libellen en vlinders zijn belangrijke symbolen voor verrijzenis en hoop.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is IMG_20210119_1111424522-150x150.jpg

De zwarte kat is traditioneel het symbool voor tegenspoed. Hij loert op de kolibrie onder haar hals, klaar om toe te springen..

Een doornenketting met een kolibrie. Een kolibrie staat in haar traditie voor liefde en geluk. Maar de liefde is voor Kahlo doodgegaan. De doornen verwijzen naar het lijden van Christus en daarin ook naar haar eigen pijn.

De aap tenslotte staat symbool voor de liefde, die ze in haar huwelijk te kort komt bij Rivera.
En ook voor het kind dat zij door haar zwakke gezondheid niet kon krijgen.

De volgende column in mijn blog hoop ik te schrijven over Coco Chanel.

Tot de volgende keer!

Bronnen:
Kunst in het juiste perspectief – Librero
– informatie en illustraties
Internet/Wikipedia



1 reactie op “Januari 2021”

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *